NFT NEDİR?

Yazar : Av. Önder Özden[*]

NFT Nedir? NFT’nin Teknik ve Hukuki Açıdan Temel Özellikleri Nelerdir?

Non-Fungible Tokens (“NFT”) akıllı sözleşmeler aracılığıyla blokzincir sistemleri üzerinde kayıt altına alınan kod dizilerinin oluşturduğu kripto varlıklardır[1]. NFT, teknik anlamda üzerinde biçimlendiği içeriğin/varlığın kendisi olmayıp, Token ID ve sözleşme adresinin birleşiminden oluşan özgün kombinasyonu içerir metaveri dosyasıdır[2].
Yukarıdaki kısa girizgahtan sonra işbu bilgilendirme yazımızın devamında NFT’lerin teknik ve hukuki açıdan -özellikle eserler bakımından- önemli olduğunu düşündüğümüz temel özelliklerinden bahsedilecektir.

• “…NFT’ler diğer bir kripto varlık türü olan kripto paralardan (coin) farklıdır. Herhangi bir otoriteye bağlı olmayan ve internet aracılığı ile kullanılan kripto paranın aksine “token” mevcut bir kripto para biriminin (Ethereum gibi) blokzincirine bağlıdır. Adını çok sık duyduğumuz Bitcoin, Ethereum gibi kripto paralar ile NFT (Non-Fungible Tokens) arasındaki temel fark burada kendisini gösterir. Bu bağlamda, bir diğer ayırt edici fark ise kripto paraların misli olmasıdır. Kripto paralar birbirleri yerine ikame edilebilir ve tükenmez niteliktedir ancak Türkçe’ye misli olmayan kripto varlıklar olarak çevirebileceğimiz NFT’ler birbirlerine benzemeyen, eşsiz olarak nitelendirilen varlıklardır….”[3]
  
• NFT bölünemez, silinemez ve değiştirilemez olduğundan dijital ortamda üretilen bir içeriğin teklik ve orijinalliğine dair belge vasfındadır. Böylece her bir NFT münferit tek bir varlığı oluşturmakta ve kopyası bulunmamaktadır. Ayrıca NFT’ler, bağlı bulundukları akıllı sözleşme ile blokzincir ağına kaydedilerek merkeziyetsiz hale getirildiğinden; sonradan bölünmeleri veya kopyalanmaları mümkün olmadığı gibi silinmeleri ve değiştirilmeleri de oldukça zordur….”[4]
  
• “…NFT, yukarıdaki tanımda da belirtildiği üzere blok zinciri ile korunan dijital birimlerdir. NFT satın alan biri tamamen dijital bir şey elde eder, bu elde edilen veri birçok şey olabilir. Satın alan, atılan ilk tweet’in dijital parmak izi veya bir gif almış olabileceği gibi kaynağı doğrulanmış olan orijinal bir performans sanatının videosunu da almış olabilirler. Görüldüğü üzere, NFT’lerin üzerine telif hakkına tabi bazı sanat eserleri de işlenebilmektedir…”[5]
  
• Bu cümleden olmak üzere tamamen dijital olan NFT’lerin üzerine genelde video, görüntü, sanatsal içerik yahut bir başka verinin URL adresi işlenmektedir. NFT’lere işlenen bu veriler üzerindeki hak sahibinin kim olduğu blokzincir teknolojisi sayesinde belirlenebilmekte ve orijinal yaratıcıya ilişkin kayıtlar korunmaktadır.
• NFT’lerin bir fikri ve sınai ürünü konu almasının mümkün olabileceği gibi fikri ve sınai mülkiyet ürünü olmayan bir varlığı konu alması da mümkündür[6]
  
• “…NFT olarak tanımlanan dijital varlığın kod dizisi ve dışavurumu (içeriği) olmak üzere iki unsurdan oluştuğunu söylemek mümkündür. NFT’nin kod dizisi, dijital olarak bir blokzincir ağı içerisinde yer almasını ve akıllı sözleşmeler içerisinde düzenlenerek içinde bulunacağı ortama entegre edilmesini sağlamaktayken; dışavurum (içerik) unsuru dijital ortamlarda algılanmasını sağlayan görsel, işitsel ve benzeri içeriğini ifade etmektedir. Blokzincir ağı içerisinde tekil bir varlığa işaret eden, bölünemez, silinemez veya değiştirilemez olan husus da NFT’nin kod dizisi unsurudur. Bu haliyle NFT’lerin dışavurumu (içeriği) kopyalanamaz olmadığı gibi, aynı dışavuruma (içeriğe) sahip olan ancak farklı kod dizilerine sahip iki NFT’nin aynı anda mevcut olması da mümkündür…” [7]
  Dolayısıyla, bir NFT doğası itibariyle her ne kadar tek, eşsiz ve değiştirilemez olsa da bu NFT’ye konu bir içeriğin (eserin, ürün ya da hizmet markasının, ürün tasarımının) birden fazla NFT’sinin -aynı ya da farklı kişilerce (hak sahibi ya da üçüncü kişilerce)- oluşturulabileceği ve bu şekilde oluşturulmuş olan her bir NFT’nin birbirinden farklı teknik ve hukuki sonuç/lar doğurabileceği göz ardı edilmemelidir.
• Öte yandan, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) açısından NFT’lerin kendilerini (otomatik olarak) eser olarak nitelendirmek herhalde doğru değildir. “…Günümüzde dijital cüzdana sahip herkesin istediği içeriği blokzincir üzerinde NFT haline getirerek herhangi bir platform üzerinde satışa sunabilmesinin mümkün olduğu göz önünde bulunulduğunda, tüm NFT’lerin eser niteliğinde olduğunu söyleyebilmek mümkün değildir. Daha açık bir ifadeyle NFT’nin dışavurumunun ne olduğundan bağımsız olmak üzere işaret edilen kod dizisi, ancak 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda aranılan şartların varlığı halinde eser olarak kabul edilebilecektir…”[8]
  
• “..NFT’lerde….şimdiye kadar çoğunlukla başka kişilerin eserlerinin kayıtları işlenmiş (veya sıfırdan bir dijital içerik üretilerek NFT formatına sokulmuş) veya sanatçılar kendi eserlerinin dijital kopyasını oluşturarak bunlar NFT formatına sokulmuşlardır. NFT’ye konu içeriğin/dışavurumun FSEK kapsamında sayılmış eser türlerinden birine girmesi halinde, bu içerik dolayısıyla NFT’nin FSEK kapsamında korunması gündeme gelebilir. Bu noktada NFT’yi oluşturan eserin sahibi kimse, kural olarak bu kişinin NFT’nin de telif haklarına sahip olması gerekmektedir. Zira bir eseri NFT’ye dönüştürme (mint etme) hakkı o eserin sahibine ait olmalıdır…”[9] Aksi halde, herhangi bir eser, eser ya da mali hak sahibi dışında üçüncü bir kişi tarafından izinsiz bir şekilde dijitalleştirilmek suretiyle NFT formatına sokulduğunda, eser ya da mali hak sahibinin eserden doğan haklarına tecavüz edilmiş olacaktır.
• Öte yandan, bir NFT’nin satışı halinde NFT’ye konu içerikten/eserden doğan hakların devri kendiliğinden gerçekleşmeyecektir. Zira, FSEK’e göre bir eserin fiziksel ya da dijital kopyasının bir başkasına devri, bu eser üzerindeki fikri hakların devri sonucunu doğurmayacaktır. Bunun olabilmesi için FSEK’in 48-52. maddelerine uygun bir “mali hakların devri sözleşmesi” imzalanması gerekecektir.
• Böyle bir sözleşmenin blockzincir tabanlı NFT’ler ve Metaverse dünyasındaki karşılığı ise akıllı sözleşmelerdir. Dolayısıyla, yukarıda bahsetmiş olduğumuz NFT’ye konu eserden doğan mali hakların devrine ilişkin klozların da bu akıllı sözleşmelerde düzenlenmiş olması zorunludur.
• Bu arada yeri gelmişken NFT’ler üzerindeki olası hukuki tasarruflar bakımından “akıllı sözleşme” kavramına da kısaca değinmekte fayda vardır. “…akıllı sözleşmelerdeki “akıllı” kavramı, aslında bu sözleşmelerin zeki niteliğini değil, otomatik şekilde icra edilebilirliğini ifade etmektedir. Akıllı sözleşme kurumundaki “sözleşme” kavramından ise, bu olgunun sözleşme değil, bir yazılım kodu olduğu anlaşılmalıdır. Akıllı sözleşme, taraflarca önceden belirlenen şartlar çerçevesinde kendiliğinden icra edilebilir şekilde kodlanmış bir anlaşma olarak tanımlanabilir. Bu kapsamda, gelecekte Metaverse teknolojisine tam anlamıyla geçildiğinde, birçok işlemin aslında akıllı sözleşmeler üzerinden taraflarca planlanarak taraf edimlerinin bu vasıtayla otomatik şekilde, daha hızlı ve masrafsız bir şekilde gerçekleştirilebileceği öngörülmektedir….”[10]
• Buradan itibaren “…..NFT’lerin eser nüshasını taşıyan araçlar olarak kodlandığı kabul edilmekle birlikte akıllı sözleşmenin içeriğine göre bu niteliğin de değişebileceği vurgulanmaktadır. Bu itibarla NFT’lerin bağlı olduğu akıllı sözleşmelerin son derece dikkatli bir şekilde okunması, alınan NFT’nin gerçekten alınmak istenen esere ilişkin olup olmadığı, alınan NFT’nin satın alacak kişiye hangi hakları bahşettiği, alınan NFT’nin satılması halinde sonuçlarının neler olacağı, satım bedelinin ne kadarının eseri yaratan kişiye gideceği gibi konuların tespit edilmesi gerekmektedir. Hakikaten çeşitli mecralarda birçok örneği okunduğu üzere, platformda/sitede yer alan NFT içerikleri zaman zaman linkte yer alan içerikle örtüşmemekte yahut alıcılara sunulan NFT’ler farklı platformlardan alındığında farklı görseller veya içerikler sunmaktadır. Alınan NFT’nin hangi hakları bahşettiği konusu ise en önemli konulardan biridir. Zira akıllı sözleşmenin şartlarına göre NFT’yi satın alan kişinin; bu NFT’yi yalnız koleksiyonunun bir parçası olarak bir yerde mi sergileyebileceği, yoksa şirketinin reklam ve tanıtımında mı kullanabileceği gibi hususlar netleştirilebilmekte; Metaverse ortamında nasıl faydalanabileceği dahi detaylandırılabilmektedir. Keza yeniden satış halinde eser sahibinin satış bedelinin ne kadarını alacağı da son derece önemli bir konudur. Uygulamada ikincil satış halinde yeniden eser sahibine döneceği şeklinde kodlanmış NFT’lerin varlığından dahi söz edilmektedir….”[11]

Yukarıda NFT’ler bakımından önemli gördüğümüz ve özellikle, eser hukukunda ve akıllı sözleşmelerde ifadesini bulan sine qua non (“olmazsa olmaz”) özelliklerinden bahsederek esasen NFT’ler ile ilgili olarak şu ana kadar gözlemlediğimiz yanlış anlaşılmaların önüne geçilmek hedeflenmiştir. Bu sayede, kullanıcılar tarafından NFT’ler dünyası daha doğru bir şekilde değerlendirilebilecek, bir içerik NFT formatına sokulmadan önce başkalarının ilgili yasalardan doğan haklarının ihlal edilip edilmediği belirlenebilecek ve NFT formatına sokulmuş olan ya da sokulması düşünülen içerikler ile ilgili olarak sonradan tazminat sorumluluğu doğurmayacak daha isabetli kararlar alınabilecektir.

[*] Özden & Güçlü Hukuk bürosunun kurucu ortaklarından olup, uzmanlık branşı olan fikri mülkiyet hukuku alanında avukatlık mesleğini ve çeşitli Üniversitelerde yarı zamanlı öğretim üyeliği görevini icra etmektedir. (onder@onderozden.av.tr – info@ozdenguclulegal.com, www.ozdenguclulegal.com)

[1] Mete Tevetoğlu, NFT’nin Gündeme Taşıdığı Hukuki Sorunlar, 2022, Yapay Zekâ Çağında Hukuk, Sayı 17, s. 7.

[2] Yıldırım Köse, Mutlu ve Yıldız, Havva https://gun.av.tr/media/xfkds2o2/nft-lerin-marka-ve-telif-haklari-ile-iliskisi.pdf

[3] Beste Bayrak, NFT ve Sanal Mülkiyet, IPR Gezgini, 24 Kasım 2021

[4] Beste Bayrak, NFT ve Sanal Mülkiyet, IPR Gezgini, 24 Kasım 2021; Deniz Karagöz, NFT ve Telif Hakkı, IPR Gezgini, 31 Mayıs 2021

[5] Deniz Karagöz, NFT ve Telif Hakkı, IPR Gezgini, 31 Mayıs 2021

[6] Mete Tevetoğlu, NFT’nin Gündeme Taşıdığı Hukuki Sorunlar, 2022, Yapay Zekâ Çağında Hukuk, Sayı 17, s. 7.

[7] Av. Deniz Merve Pınar Ersoy, Nft’lerin Metaverse’teki Yeri ve Fikri Mülkiyet, İstanbul Barosu, Bilişim Hukuku Komisyonu, Yapay Zekâ Çalışma Grubu, Yapay Zekâ Çağında Hukuk isimli Ara Rapor, sh. 83

[8] Av. Deniz Merve Pınar Ersoy, Nft’lerin Metaverse’teki Yeri ve Fikri Mülkiyet, İstanbul Barosu, Bilişim Hukuku Komisyonu, Yapay Zekâ Çalışma Grubu, Yapay Zekâ Çağında Hukuk isimli Ara Rapor, sh. 86

[9] Av. Deniz Merve Pınar Ersoy, Nft’lerin Metaverse’teki Yeri ve Fikri Mülkiyet, İstanbul Barosu, Bilişim Hukuku Komisyonu, Yapay Zekâ Çalışma Grubu, Yapay Zekâ Çağında Hukuk isimli Ara Rapor, sh. 87

[10] Av. Cemal Araalan, Blokzincir Teknolojisi ve Metaverse, İstanbul Barosu, Bilişim Hukuku Komisyonu, Yapay Zekâ Çalışma Grubu, Yapay Zeka Çağında Hukuk isimli Ara Rapor, sh. 25

[11] Av. Deniz Merve Pınar Ersoy, Nft’lerin Metaverse’teki Yeri ve Fikri Mülkiyet, İstanbul Barosu, Bilişim Hukuku Komisyonu, Yapay Zekâ Çalışma Grubu, Yapay Zeka Çağında Hukuk isimli Ara Rapor, sh. 88